Trong bối cảnh giáo dục Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ để hòa nhập cùng xu thế toàn cầu, việc đổi mới mô hình giáo dục hay phương pháp dạy học không chỉ là một yêu cầu tất yếu, mà còn là một cuộc cách mạng trong nhận thức và hành động. Nếu như trước đây, lớp học truyền thống thường được mặc định là nơi thầy giảng – trò nghe, nơi tri thức được truyền đạt một chiều, thì nay, với mô hình lớp học thảo luận của Trí Đức, học sinh không còn là “người tiếp nhận thụ động”, mà đã trở thành chủ thể của quá trình học tập. Chính yếu tố này đã tạo nên sự khác biệt cốt lõi, mở ra một hướng đi mới mẻ và đầy kỳ vọng cho nền giáo dục hiện đại.
Học sinh: trung tâm của tri thức, chủ thể của lớp học
Trong bất kỳ lớp học nào, học sinh đều đóng vai trò quan trọng. Nhưng với lớp học thảo luận, vai trò đó được nâng lên một tầm mới: học sinh chính là chủ thể của tri thức. Thay vì chỉ ghi chép và học thuộc lòng, các em được khuyến khích tự đặt câu hỏi, chủ động tìm hiểu, phân tích, tranh luận, phản biện và đưa ra quan điểm cá nhân.
Điều này có nghĩa là tri thức không còn được thầy cô “đóng gói sẵn” để trao tay, mà được khơi gợi, mổ xẻ và tái cấu trúc thông qua sự tham gia chủ động của học sinh. Một khái niệm trong môn Kinh tế pháp luật hay Sinh học chẳng hạn, thay vì được giảng giải, thì nay trở thành đối tượng để cả lớp phân tích tình huống, đưa ra giả thuyết, tìm kiếm dẫn chứng và phản biện lẫn nhau. Quá trình này giúp tri thức không còn mang tính áp đặt, mà trở thành kết quả của sự kiến tạo chung.
Số lượng học sinh trong lớp học thảo luận cũng là một điểm đáng chú ý. Sĩ số tối đa chỉ dừng ở 16 học sinh trên một lớp học, với con số giới hạn như này giúp đảm bảo tất cả học sinh đều tham gia vào quá trình đặt câu hỏi, thảo luận và kiến tạo kiến thức. Từ đó, tạo nên tính liên tục của tiết học, không có bất kỳ một học sinh nào bị bỏ lại. Các em thực sự trở thành chủ thể chính của lớp học, thay phiên nhau nêu ý kiến, tranh luận để bảo vệ ý kiến của mình, làm chủ kiến thức một cách chủ động nhất.
Khi học sinh là chủ thể, vị trí của giáo viên cũng thay đổi. Giáo viên trong lớp học thảo luận không còn là “trung tâm quyền lực” tuyệt đối, mà là người dẫn dắt, đồng hành cùng học sinh trên hành trình khám phá.
Vai trò quan trọng nhất của thầy cô là khơi gợi vấn đề, định hướng thảo luận và tạo môi trường an toàn để mọi học sinh đều được cất tiếng nói. Một giờ học thành công không phải khi giáo viên “giảng hết bài”, mà là khi học sinh có thể đặt ra những câu hỏi chất lượng, dám trình bày suy nghĩ của mình, dám phản biện quan điểm của bạn học và trên hết, biết tự chiêm nghiệm để tìm ra câu trả lời, tìm ra đáp án đúng của kiến thức.
Đây cũng là sự thay đổi về phương pháp: từ “dạy để truyền đạt” sang “dạy để học sinh tự học”.
Bản chất của “chủ thể” trong lớp học thảo luận
Để hiểu sâu hơn, cần phân tích khái niệm chủ thể trong ngữ cảnh lớp học thảo luận. Chủ thể ở đây mang ba tầng ý nghĩa:
Chủ thể hành động: Học sinh là người trực tiếp tham gia, không bị động ngồi nghe mà tự tìm hiểu, tự đặt câu hỏi, tự trình bày và tự bảo vệ quan điểm của mình.
Chủ thể tri thức: Học sinh không chỉ tiếp nhận tri thức mà còn là người kiến tạo tri thức thông qua quá trình phân tích, phản biện và hợp tác với bạn bè.
Chủ thể phát triển: Mỗi học sinh qua lớp học thảo luận không chỉ tích lũy kiến thức, mà còn rèn luyện tư duy phản biện, năng lực giao tiếp, kỹ năng làm việc nhóm và thái độ trách nhiệm đối với việc học tập của bản thân.
Như vậy, khái niệm “chủ thể” không chỉ đơn giản là sự tham gia, mà còn là sự làm chủ quá trình học tập của chính mình.
Lớp học thảo luận đặt học sinh vào vị trí chủ thể mang đến những giá trị vượt trội:
– Phát triển tư duy phản biện: Học sinh được khuyến khích phân tích, phản biện và tranh luận, từ đó hình thành tư duy độc lập và khả năng đánh giá đa chiều.
– Khả năng hợp tác: Trong thảo luận nhóm, mỗi học sinh đều là một mảnh ghép quan trọng. Việc lắng nghe, tôn trọng và bổ sung cho nhau giúp các em trưởng thành trong kỹ năng làm việc nhóm.
– Năng lực giao tiếp và trình bày: Việc thường xuyên trình bày ý kiến trước tập thể giúp học sinh tự tin, rèn luyện khả năng diễn đạt mạch lạc – một kỹ năng quan trọng cho mọi lĩnh vực sau này.
– Trách nhiệm cá nhân: Khi là chủ thể, học sinh hiểu rằng thành công trong học tập không chỉ phụ thuộc vào thầy cô, mà còn dựa vào sự nỗ lực và chủ động của chính mình.
Những thách thức khi học sinh trở thành chủ thể của lớp học
Để biến học sinh thành chủ thể thực sự của lớp học không thể chỉ là khẩu hiệu, trên thực tế triển khai đã đặt ra nhiều thách thức:
Thói quen thụ động: Hệ thống giáo dục truyền thống vốn quen với hình thức “thầy đọc – trò chép”. Việc chuyển đổi sang mô hình chủ động đòi hỏi sự thay đổi lớn trong tư duy của cả giáo viên và học sinh.
Sự khác biệt về năng lực: Không phải học sinh nào cũng sẵn sàng để thảo luận, đặt câu hỏi hay phản biện. Cần có quá trình rèn luyện, dẫn dắt và khuyến khích.
Thời lượng và khối lượng chương trình: Để một tiết học thảo luận hiệu quả cần nhiều thời gian hơn. Đây là thách thức trong việc cân đối giữa yêu cầu chương trình và phương pháp giảng dạy mới.
Nhưng chính trong những thách thức ấy, giá trị của lớp học thảo luận mới được thể hiện. Mỗi bước thay đổi, dù nhỏ, đều góp phần xây dựng một môi trường học tập nhân văn, sáng tạo và hiện đại hơn.
Tại Trường THPT Trí Đức, mô hình lớp học thảo luận được coi là dự án tiên phong trong đổi mới giáo dục. Với triết lý “Học gì, làm gì cũng để làm người – Thành người trước khi thành tài”, Trí Đức không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức, mà hướng tới đào tạo những thế hệ học sinh tinh hoa, có trí tuệ, kỹ năng, phẩm chất và năng lực hội nhập.
Trong từng tiết học, học sinh được khuyến khích phát huy vai trò chủ thể: dám hỏi – dám nói – dám phản biện – dám chịu trách nhiệm. Giáo viên đồng hành như người bạn lớn, người dẫn đường, tạo nên một hành trình học tập sôi nổi và đầy cảm hứng.
Khi học sinh được trở thành chủ thể, lớp học không còn chỉ là không gian “thụ động, học thuộc”, mà là nơi gieo mầm cho những thế hệ biết suy nghĩ, biết hành động và biết cống hiến.
Lời kết
“Chủ thể của lớp học thảo luận” không chỉ là một khẩu hiệu hành động, mà là triết lý, là điểm khởi đầu cho một cuộc cách mạng trong giáo dục tại trường Trí Đức. Đặt học sinh vào vị trí trung tâm, trao quyền làm chủ kiến thức cho các em. Thầy cô và Nhà trường không chỉ tạo ra những giờ học hiệu quả, mà còn kiến tạo nên những con người tự tin, độc lập và sáng tạo, những công dân tương lai có thể gánh vác trọng trách đất nước.
Trong tháng 9 này, Trí Đức sẽ triển khai chuyên đề “chủ thể của Lớp học thảo luận” để đào sâu hơn những giá trị và phương pháp thực tiễn, nhằm khẳng định vai trò chủ thể của học sinh trong giáo dục hiện đại. Đó không chỉ là khát vọng của Trí Đức, mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội trong hành trình kiến tạo thế hệ mới, thế hệ tinh hoa của kỷ nguyên vươn mình.
